Bouillon, de perfecte uitvalsbasis voor oorlogstoerisme. Herdenk de wereldoorlog in de Ardennen.

De Ardennen zijn vandaag bekend als een natuurrijke en rustige regio, maar tijdens de twee Wereldoorlogen vormden ze een van de belangrijkste militaire zones van West-Europa. Door hun reliëf, bossen en strategische doorgangen waren de Ardennen herhaaldelijk het toneel van grote offensieven, gevechten en bezettingen. Dat verleden zorgt er vandaag voor dat de regio veel wordt bezocht door mensen die de oorlogsgeschiedenis van de Ardennen willen ontdekken en herdenken.

Wie zo’n reis plant, zoekt een locatie die niet alleen centraal gelegen is, maar ook inhoudelijk betekenisvol is. Bouillon voldoet aan beide criteria. De stad ligt in het hart van de Ardennen en was door haar ligging aan de Semois en de aanwezigheid van een versterkte burcht structureel een strategisch punt in vrijwel alle conflicten die de regio hebben gekend.

Bouillon combineert een uitgebreide militaire geschiedenis, van de middeleeuwen tot de Tweede Wereldoorlog, met een centrale ligging ten opzichte van belangrijke Belgische en Franse WOII-locaties. Dat maakt de stad tot een logische uitvalsbasis voor wie de oorlogsgeschiedenis van de Ardennen in samenhang wil verkennen.

Bouillon, een relevante stad doorheen alle oorlogen

Voor wie de Slag van de Ardennen en de bredere geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in de Ardennen wil begrijpen, is Bouillon meer dan een praktische verblijfplaats. De stad is historisch relevant omdat ze doorheen bijna alle grote Europese conflicten een militaire rol heeft gespeeld. Die continuïteit maakt Bouillon bijzonder geschikt als uitvalsbasis voor een herdenkingsreis. Bouillon ligt niet toevallig waar ze ligt. De combinatie van de Semois, het reliëf en de natuurlijke doorgangen door de Ardennen zorgde ervoor dat dit gebied door de eeuwen heen militair betwist was — van de feodale periode tot en met de Tweede Wereldoorlog.

Bouillon als militair knooppunt door de eeuwen heen

Het militaire belang van Bouillon begint al in de middeleeuwen. Het Kasteel van Bouillon werd niet gebouwd als residentieel symbool, maar als actieve verdedigingsburcht. De stad controleerde een belangrijke doorgang in de Semoisvallei en lag op een strategische as tussen het huidige Frankrijk, België en het Duitse achterland.

Doorheen de eeuwen werd Bouillon meermaals belegerd en bezet en wisselde de stad herhaaldelijk van machthebber. Zo werd de gekende burcht (het Kasteel van Bouillon) doorheen de eeuwen aangepast aan de nieuwe militaire technieken. Feodale conflicten, vroegmoderne oorlogen, Franse en Habsburgse machtsstrijd, Napoleontische campagnes en uiteindelijk beide Wereldoorlogen: Bouillon bleef telkens opduiken als strategisch punt.

Bouillon tijdens de Tweede Wereldoorlog

Tijdens WOII was Bouillon geen randgebied. De stad lag nabij belangrijke doorgangswegen en infrastructuur, wat haar opnieuw militair relevant maakte. Dit verklaart waarom Bouillon ook rechtstreeks werd getroffen door bombardementen.

Een van de zwaarst getroffen zones was de Quai du Rempart, langs de Semois. Deze wijk werd zwaar gebombardeerd en grotendeels verwoest. Deze wijk moest dus na de oorlog volledig heropgebouwd worden. Het gebouw waarin vandaag Restaurant Méandre is gevestigd, maakt deel uit van deze naoorlogse heropbouw. Naast militaire schade vervulde Bouillon ook een ondersteunende rol. Hôtel de la Poste werd tijdens de oorlog gebruikt als Rode Kruis-post en noodziekenhuis. Hier werden zowel militairen als burgers verzorgd.

Op het grondgebied van Bouillon bevinden zich vandaag verschillende herdenkingsplaatsen voor gesneuvelde soldaten en burgerslachtoffers, maar vooral ook voor neergestorte piloten vind je op het grondgebied in Bouillon veel gedenkborden.

Tijdens WOII was het luchtruim boven de Ardennen intens actief. Op verschillende plaatsen binnen de gemeente Bouillon zijn crashlocaties van vliegtuigen officieel aangeduid, vaak exact waar toestellen zijn neergekomen. Deze plekken liggen verspreid in het landschap en illustreren hoe oorlog zich hier niet beperkte tot één frontlijn, maar het volledige gebied raakte.

Léon Degrelle, "de Führer uit Bouillon"

De oorlogsgeschiedenis van de Ardennen omvat niet alleen veldslagen en militaire strategie, maar ook politieke collaboratie, ideologische radicalisering en geweld tegen burgers. In dat kader kan de figuur van Léon Degrelle niet onvermeld blijven. Degrelle, afkomstig uit Bouillon, was de leider van de rexistische beweging, een extreemrechtse en autoritaire politieke stroming die tijdens de Tweede Wereldoorlog actief samenwerkte met nazi-Duitsland. Hij werd een van de bekendste Belgische collaborateurs en vocht later als vrijwilliger aan het Oostfront in Duitse dienst.

Onder invloed van het rexistische gedachtegoed ontstond in België een klimaat van verraad, repressie en politieke afrekeningen. In verschillende regio’s, ook in de Ardennen, werden verzetsleden verklikt, burgers geïntimideerd en tegenstanders gearresteerd of uitgeleverd aan de bezetter.

Edouard Degrelle, broer van Léon en bekend als hoofd van de rexistische sectie in Bouillon, werd vermoord door verzetsstrijders in zijn apotheek in de stad op 8 juli 1944. Hij was betrokken bij collaborerende propaganda en werd gezien als ruggengraat van de rexistische steun aan de bezetter in Bouillon. Deze moord leidde tot een brute reactie van de Duitse bezetter: tientallen mensen werden opgepakt, de avondklok werd ingesteld, en burgers verloren vrijheden. Direct na deze gebeurtenis was er door de bezetter en rexisten een sfeer van represailles en geweld, bedoeld als straf én afschrikking. Op 21 juli 1944 werden drie mannen uit de regio werden geëxecuteerd in de bossen bij Bouillon. Hiervan is er nog steeds een gedenkplaats genaamd "La Gernelle". Volgens het monument en historische bronnen gebeurde dit door de Gestapo op bevel van Léon Degrelle — al blijft het moeilijk om elk detail precies juridisch te bewijzen. Degrelle zelf ontkende na de oorlog directe verantwoordelijkheid, maar meerdere bronnen bevestigen dat de executies in het kader van collaborerende represailles tegen het verzet vielen.

Na de oorlog werd Degrelle in België bij verstek ter dood veroordeeld voor collaboratie en hoogverraad. Hij wist te vluchten en leefde tot zijn dood in ballingschap in Spanje, wat hem tot een blijvend controversieel en beladen figuur maakt in de Belgische herinneringscultuur.

De Slag bij Sedan, zowel tijdens de 19de als 20e eeuw

Op minder dan 20 minuten rijden van Bouillon ligt Sedan, eveneens gelegen aan een belangrijke rivierdoorgang (de Maas). In mei 1940 vond hier de Slag bij Sedan plaats. De Duitse doorbraak bij Sedan leidde tot de snelle instorting van de Franse verdediging en maakte de bezetting van België mogelijk. Wat in Sedan gebeurde, had dus directe gevolgen voor Bouillon en de hele regio. Tijdens de Frans-Pruisische Oorlog (ook wel de Frans-Duitse oorlog genoemd), werd tijdens de Slag bij Sedan de Franse keizer Napoleon III gevangen genomen. Napoleon III werd weggevoerd naar Bouillon, waarna hij verbleef in Hotel de la Poste in Bouillon, ter afwachting van zijn verder vervoer.

Een weekje herinneringstoerisme vanuit Bouillon

Dag 1 – Bouillon centrum

Maak een stadswandeling in Bouillon, loop langs de kade van de Semois (Quai du Rempart), Gebruik de Bouillon City Pass+ en bezoek het Kasteel van Bouillon, Bouillon Medieval Experience en Musée Ducal. Lunch of diner in Restaurant Méandre (in een gebouw dat in WOII werd gebombardeerd). Overnacht in Hotel de la Poste.

Dag 2 – Bouillon tijdens de oorlogen

Bezoek herdenkingsplaatsen, lokale monumenten en crashsites in de regio van Bouillon.

Dag 3 – Frankrijk op steenworp

Op 40min rijden van Bouillon bevond zich het Groot Hoofdkwartier waar Hitler in juni 1940 verbleef in het Ardense bos van Brûly-de-Pesche, vlakbij Couvin. Deze bunker is nog te bezichtigen. Na het bezoek aan Brûly-de-Pesche en een passage in Couvin staat het bezoek aan het Oorlogs- en Vredesmuseum (Musée Guerre et Paix) in Novion-Porcien op de planning. Na een bezoek in Novion-Porcien wordt er richting Bouillon teruggereden en kan er een stop gemaakt worden in Sedan. Hier is het bezoek aan de citadel een aanrader. Bekijk de Maasoversteek en de context van de gebeurtenissen in 1940 en wandel rustig door het centrum van dit stadje.

Dag 4 – Bastogne

Bastogne War Museum, Mardasson Memorial en omliggende begraafplaatsen.

Dag 5 – Noordelijke Ardennen

In La Roche-en-Ardenne (1u vanuit Bouillon) bevonden zich de zware frontlinies. Het 'Musée de la Bataille des Ardennes' heeft drie verdiepingen over het Ardennenoffensief 1944-45, met wapens, voertuigen en objecten uit WOII. Na het bezoek kan u 30 min doorrijden naar Malmedy. Hier woedde de oorlog en was het leed groot. Tijdens het Ardennenoffensief vond hier het Bloedbad van Malmedy plaats, waarbij 84 Amerikaanse krijgsgevangenen koelbloedig werden gedood door de Duitsers. Over dit bloedblad is er een interessant museum: 'Baugnez 44 Historical Center' en 'Baugnez Crossroads'. Ook kan er stilgestaan worden bij de Malmedy Massacre Memorial.

Dag 6 – Bouillon

Vrije dag, verdieping of herbezoek aan specifieke locaties, afsluitend diner.